उमा आलेमगर
पोखरा, २६ भदौँ ।

                                   “स्वतन्त्रता भनेको जिम्मेवारी हो, जिम्मेवारीविहीन स्वतन्त्रता केवल विनाश हो।”

हालैको Gen Z आन्दोलनले नेपालको सामाजिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक संरचनालाई गहिरो प्रश्न गरेको छ। युवा पुस्ताले आफ्नो आवाज बुलन्द गर्नु लोकतन्त्रको सौन्दर्य हो। किनकि आन्दोलन लोकतन्त्रको मुटु हो, र विरोध अभिव्यक्तिको अधिकार त्यसको स्वास। तर, यही आन्दोलनबीच राष्ट्रिय सम्पदामा आगलागी हुँदा भएको क्षति भने हाम्रो विवेकका लागि गम्भीर प्रश्न बनेको छ।

आन्दोलनको सार र औचित्य

नेल्सन मन्डेलाले भनेका थिए: “युवाले यदि अन्याय देखे, त्यसविरुद्ध बोल्नु नै सबैभन्दा ठूलो साहस हो।” नेपालका युवाले सामाजिक असमानता, बेरोजगारी, अवसरको कमी र राज्यप्रतिको निराशा देख्दा सडकमा ओर्लिनु स्वाभाविक हो।

Gen Z भनिने यो पुस्ता प्रविधि–मैत्री, तीब्र गतिमा सोच्ने र तत्कालीन परिणाम खोज्ने पुस्ता हो। उनीहरूले आफ्नो आवाज उठाउनु अपरिहार्य छ। तर, आन्दोलन केवल आक्रोशले होइन, विवेक र दूरदृष्टिले निर्देशित हुनुपर्छ। किनकि “क्रोधले जलाएको दियो केवल धुवाँ फ्याँक्छ, प्रकाश दिँदैन।”

राष्ट्रिय सम्पदा : हाम्रो पहिचान

राष्ट्रिय सम्पदा भनेको केवल काठका मूर्ति वा ढुंगाका स्तम्भ मात्र होइन। ती हाम्रो इतिहास, सभ्यता र संस्कृतिको जीवित प्रतीक हुन्।

नेपालमा ४ वटा युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र छन्—काठमाडौं उपत्यकाका सात समूह सम्पदा, लुम्बिनी, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज र सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज। यी सम्पदाले नेपाललाई विश्व मानचित्रमा अद्वितीय बनाएका छन्।

सन् २०१५ (२०७२) को भूकम्पले मात्र काठमाडौं उपत्यकाका ७५ प्रतिशत सम्पदा भत्कायो वा क्षति पुर्‍यायो। विश्व बैंकको प्रतिवेदन अनुसार त्यसबेला सांस्कृतिक सम्पदामा मात्र करिब ७ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको क्षति भएको थियो। त्यो घाउ अझै निको भएको छैन।

त्यसैले, जब आन्दोलनकै नाममा आगलागी हुन्छ, तब जल्ने केवल ढुंगा वा काठ होइन—पुस्तौँले बोकेको स्मृति, आस्था र पहिचान हो।

                                    “सम्पदा हराउँदा इँटा र काठ मात्र खरानी हुँदैन, आत्मा र विश्वास पनि खरानी हुन्छ।”

आगलागीको क्षति र त्यसका परिणाम

राष्ट्रिय सम्पदामा आगलागी वा तोडफोड हुँदा त्यसका असर बहुआयामिक हुन्छन्—

1. ऐतिहासिक स्मृति नष्ट हुन्छ

– कोत पर्व (१८४६) पछि दरबारहरू र अभिलेखहरूमा भएको आगलागीका कारण हाम्रो इतिहासका महत्वपूर्ण कागजातहरू सदाका लागि हराए।

2. आर्थिक घाटा बढ्छ

– नेपालमा पर्यटनले १० लाखभन्दा बढी रोजगारी दिएको छ। आगलागी वा तोडफोडले सम्पदा नष्ट हुँदा पर्यटक घट्छन्, जसले सीधा अर्थतन्त्रमा प्रहार गर्छ।

3. सांस्कृतिक विखण्डन हुन्छ

– सम्पदा भनेको समुदायको साझा आस्था हो। जब त्यो हराउँछ, समुदायबीचको बन्धन कमजोर हुन्छ।

4. अन्तर्राष्ट्रिय छवि धुमिल हुन्छ

– सम्पदा नजोगाउने राष्ट्रलाई विश्वले असक्षम ठान्छ। यसले नेपालमा विदेशी लगानी र सहयोग आउन पनि अवरोध पुर्‍याउँछ। 

आन्दोलन र जिम्मेवारी

लोकतन्त्रले आन्दोलनको अधिकार दिन्छ। तर अधिकारसँगै जिम्मेवारी पनि हुन्छ। यदि आन्दोलनकै नाममा आफ्नै सम्पदा जलाइन्छ भने त्यो आन्दोलनले खोजेको उज्यालो भविष्य पनि खरानीमा परिणत हुन्छ।

महात्मा गान्धीले भनेका थिए: “तपाईँले परिवर्तन चाहनुहुन्छ भने, त्यसलाई हिंसामुक्त साधनबाट नै खोज्नुपर्छ, किनकि हिंसाले केवल हिंसा जन्माउँछ।”

Gen Z ले बुझ्नुपर्ने कुरा के हो भने, आन्दोलनको आत्मा भनेकै निर्माण हो। ध्वंस केवल क्षणिक सन्तुष्टि दिन्छ, तर दीर्घकालीन पीडा बोकेर आउँछ।

विकल्प र समाधान

यदि सचेत ढंगले आन्दोलन गर्न सकियो भने सम्पदा जोगाउँदै पनि परिवर्तन सम्भव छ। केही सुझाव—

1 सचेत आन्दोलन : तोडफोड होइन, सिर्जनात्मक दबाब सिर्जना गर्ने (कला प्रदर्शन, शान्तिपूर्ण मार्च, डिजिटल अभियान)।

2 सम्पदा सुरक्षा टोली : आन्दोलनका बेला प्रहरी वा स्वयंसेवकबाट सम्पदा क्षेत्र विशेष सुरक्षा।

3 शिक्षा र सचेतना : विद्यालयदेखि विश्वविद्यालयसम्म सम्पदा संरक्षणलाई पाठ्यक्रममा समावेश गर्ने।

4 सम्वाद संस्कृति : आन्दोलनकारी र राज्यबीच निरन्तर संवादको पुल बनाउन आवश्यक।

अन्तिम सन्देश

Gen Z को आन्दोलनले देखाएको असन्तुष्टि जायज छ। तर आन्दोलनलाई विवेकपूर्ण बाटोमा हिँडाउन सकिएन भने, जल्ने केवल सम्पदा होइन, हाम्रो भविष्य पनि हुन्छ।

                             “आन्दोलनले शासनलाई चुनौती दिन्छ, तर सम्पदा जोगाउनु भनेको भविष्यलाई सुरक्षित राख्नु हो।”

आजको आगलागीले हामीलाई चेतावनी दिएको छ—सम्पदा बचाउनु भनेको केवल ढुंगा वा काठ जोगाउनु होइन, हाम्रो पहिचान, संस्कृतिको आत्मा र भावी पुस्ताको सपना जोगाउनु हो।

काठमाडौं, २६ भदौ ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गतका क्याम्पसमा छठपछि मात्रै पढाइ सुरु हुने भएको छ ।

असामान्य परिस्थितको कारण नियमित पठन पाठन कार्तिक ११ गतेदेखि सञ्चालन हुने त्रिवि रजिष्ट्रारको कार्यालयले जनाएको छ ।

कात्तिक १० गते छठपर्व परेको छ ।

काठमाडौं, २६ भदौ ।

नेपाली सेनाले निषेधाज्ञा तथा कर्फ्यू आदेशलाई क्रमबद्ध खुकुलो बनाउँदै निरन्तरता दिनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएको छ । पछिल्लो सुरक्षा परिस्थितिको विश्लेषणका आधारमा नागरिकको जनधनको सुरक्षाको लागि काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुर जिल्लामा जारी भएको निषेधाज्ञा तथा कर्फ्यू खुकुलो तुल्याइने जनाएको छ ।    
    
सैनिक जनसम्पर्क तथा सूचना निर्देशनालयका अनुसार निषेधाज्ञा भदौ २६ गतेको बिहान १० देखि बेलुकी ५ बजेसम्म लागू हुनेछ । कर्फ्यू भने भदौ २६ गते बेलुकी ७ बजेदेखि भदौ २७ गते बिहान ६ बजेसम्मका लागि जारी गरिएको छ ।    
    
निर्देशनालयका अनुसार नागरिकलाई अत्यावश्यक कार्यको लागि भदौ २६ गते बिहान ६ बजेदेखि १० बजेसम्म र सोही दिन बेलुकी ५ देखि ७ बजेसम्म आवतजावत गर्न सकिने गरी समय निर्धारण गरिएको छ । निषेधाज्ञा तथा कफ्र्यूको समय अत्यावश्यक सेवाका एम्बुलेन्स, शव वाहन, दमकल, स्वास्थ्यकर्मी, सुरक्षाकर्मी र सञ्चारकर्मीका साथै, खाद्यान्न, इन्धन, दूध, तरकारी, पानी र औषधि ओसारपसार गर्ने सवारी साधनहरू सञ्चालन गर्न सकिने सेनाले जानकारी दिएको छ ।    

पोखरा, २६ भदौ ।

गण्डकी प्रदेशका मुख्यमन्त्री सुरेन्द्रराज पाण्डेले हालको विषम परिस्थितिमा संयम, संवाद र एकताको बाटोबाट मात्रै मुलुकलाई पार लगाउन सकिने बताएका छन् ।

उनले बिहिबार सामाजिक संजालमार्फत भदौ २३ र २४ गते जेनजी युवाले सञ्चालन गरेको आन्दोलनका क्रममा भएको मानवीय क्षति र त्यसपछिका सार्वजनिक तथा निजी सम्पत्तिमा पुगेको अकल्पनीय विनाशबारे मुख्यमन्त्री पाण्डेले गहिरो शोक व्यक्त गरेका छन् ।

उनले अगाडि लेखेका छन्- आदरणीय आमाबुबा, दिदीबहिनी तथा दाजुभाइहरू एवम् गण्डकी प्रदेशवासी नागरिकहरू !

गत भाद्र २३ र २४ गतेका दिन Gen-Z युवाहरूले गरेको आन्दोलनका क्रममा जीवन गुमाउनुहुनेहरूप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै शोकसन्तप्त परिवारजनमा हार्दिक समवेदना प्रकट गर्दछु । घाइतेहरूको शीघ्र स्वास्थ्य लाभको हार्दिक कामना गर्दछु।

देशमा भदौ २३ गते भएको मानवीय क्षतिको पीडामाथि भदौ २४ गते सार्वजनिक सम्पत्ति र ऐतिहासिक धरोहरमा भएको अकल्पनीय क्षतिले हामी सबैलाई स्तब्ध र मर्माहत बनाएको छ । संघिय संसद भवन, सिंहदरबार परिसर, सर्वोच्च अदालत, राष्ट्रपति कार्यालय, गण्डकी प्रदेशसभा भवन,प्रदेश प्रमुख र मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, विभिन्न मन्त्रालय, सरकारी कार्यालय-निवास, नीजी सम्पत्ति लगायतका संरचनामा पुगेको क्षति अत्यन्त दुःखद र निन्दनीय छ ।

यसैगरी, पूर्वप्रधानमन्त्री एवम् नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवा लगायत राजनीतिक दलका नेताहरूमाथि भएको अमानवीय आक्रमणप्रति गहिरो खेद व्यक्त गर्दै घोर निन्दा गर्दछु । साथै उहाँहरूको शीघ्र स्वास्थ्य लाभको कामना गर्दछु ।

यस्तो विषम परिस्थितिबाट मुलुकलाई पार लगाउन संयम, संवाद र एकताको बाटो नै एकमात्र विकल्प हो । सम्माननीय राष्ट्रपतिज्यूले अघि बढाउनुभएको संवाद पहललाई गण्डकी प्रदेश सरकार हार्दिक स्वागत गर्दछ । यो पहललाई सफल बनाउन राजनीतिक दल,नागरिक समाज, सञ्चार जगत लगायत सबै तहबाट सहकार्य हुन अपरिहार्य छ ।

युवापुस्ताको आकांक्षा र भावनालाई समेटदै, संवैधानिक रिक्तता र शून्यता सिर्जना हुन नदिई, वैधानिक र लोकतान्त्रिक बाटोबाट दीर्घकालीन समाधान खोज्न जरुरी छ ।

भदौ २३ को अत्यधिक बल प्रयोग र त्यसपछिका योजनाबद्ध आगजनी तथा तोडफोडका घटनाको निष्पक्ष छानबिन गर्न उच्चस्तरीय आयोग गठन गर्न आवश्यक छ भन्नेमा म दृढ छु । शान्तिपूर्ण आन्दोलनको नाममा घुसपैठ गरी नियोजित विध्वंस गर्ने प्रवृत्ति अस्वीकार्य छ र यसको कठोर निन्दा गर्दछु ।

यो घटनाक्रमले राजनीतिक नेतृत्वलाई गहिरो आत्मसमीक्षा गर्न बाध्य पारेको छ । अब हाम्रो जिम्मेवारी भनेको जनअपेक्षा अनुसार जवाफदेही, पारदर्शी र उत्तरदायी कार्यबाट देशलाई पुनर्निर्माण र स्थायित्वको बाटोमा अघि बढाउनु हो । नेपाली समाजको विशिष्ट चरित्र ‘सामाजिक एकता र सद्भाव’ हो, जसलाई अझ बलियो बनाउँदै हामीले नयाँ बाटो पहिल्याउनुपर्ने घडी आएको छ ।

युवापुस्ताको उत्साह, आम नागरिकको अपेक्षा र लोकतान्त्रिक मूल्यलाई आत्मसात गर्दै, गण्डकी प्रदेश सरकार ‘घर जलेपछिको खरानीलाई जग र जरैदेखि बलियो बनाउन पुँजीको रूपमा’ लिँदै शान्ति, स्थायित्व र समृद्धिको यात्रामा दृढतापूर्वक अघि बढ्ने प्रतिवद्धता व्यक्त गर्दछु ।

काठमाडौं, २६ भदौ ।

नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाको स्वास्थ्य अवस्था खतरामुक्त रहेको जनाइएको छ । उनी र पत्नी आरजुलाई सुरक्षित स्थानमा राखेर उपचार भइरहेको देउवाका स्वकीय सचिव भानु देउवाले जानकारी दिए ।

मंगलबार जेनजी प्रदर्शनकारीले बुढानीलकण्ठस्थित निवासमा प्रवेश गरेर देउवा दम्पतीमाथि आक्रमण गरेका थिए । आक्रमणमा परेका देउवालाई सेनाको हेलिकप्टरमार्फत उद्धार गरिएको थियो ।